સીબીઆઇની શાખ


કેન્દ્રીય તપાસ બ્યૂરો (સીબીઆઇ)ની આબરૂ સામે વર્તમાન રાજનીતિક માહોલમાં શંકાની આંગણી ચીંધાઇ છે. થોડા દિૃવસો પ્ાૂર્વે આ મુખ્ય તપાસ એજન્સી સામે તથા ત્ોની ભીતર જે ઘટનાક્રમ ચાલ્યો હતો એના પરિણામે આ એજન્સી સામે સવાલો ઊભા થયા હતા અન્ો બૌધ્ધિકો માટે અવનવા તર્કોની તકો પણ ઊભી થઇ હતી. અલબત્ત, એજન્સીની આબરૂ સંદૃર્ભે શંકા કશંકાના વાદૃળા પણ છવાયા હતા, ત્ોણે શરમમાં પણ મુકાવું પડયું હતું. આ એજન્સીએ પોતાના બીજા નંબરના અધિકારો રાકેશ અસ્થાની વિરૂધ્ધ ભ્રષ્ટ્રાચારનો મામલો નોંધ્યો હતો. આ અંદૃરના ઝગડામાં સરકારે ટાંગ અડાડી અન્ો રાકેશ અસ્થાનાના હરાવતા સીબીઆઇ નિદૃેશક આલોક વર્માન્ો પણ જબરજસ્તીથી રજા પર ઉતારી દૃેવાયા હતા. એમની વિરૂધ્ધ વર્માએ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો દૃરવાજો પણ ખખડાવ્યો હતો. અદૃાલત્ો સરકારી આદૃેશન્ો કેન્સલ કરી દૃીધો છે અન્ો એક એવી વ્યવસ્થા આપી છે જેનાથી સીબીઆઇના કામકાજમાં સરકારી હસ્તક્ષેપન્ો રોકી શકાય. અન્ો લોકતાંત્રિક મૂલ્યોની રક્ષા થઇ શકે. એ દૃૂર્ભાગ્યની વાત છે કે, સત્તામાં બ્ોઠેલા રાજન્ોતા સીબીઆઇન્ો પણ કોઇ અન્ય સરકારી વિભાગની માફક ચલાવવામાં પ્રયત્ન કરે છે અન્ો એમની કામગીરી પર અંકુશ લગાવવાના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયન્ો દૃરમિયાનગીરી કરવી પડી છે. રાજનીતિક હસ્તક્ષેપના કારણે આ તપાસ એજન્સીની ક્ષમતા અન્ો ઇમાનદૃારી પર પ્રશ્ર્ન ચિન્હ લાગ્ો છે એક સમય હતો જ્યારે વાત વધી જાત તો લોકો સીબીઆઇ તપાસની માંગ કરી લેતા હતા કેમ કે, એમની નિષ્પક્ષતા પર બધાન્ો ભરોસો હતો. એમની શાખ એવી જ હતી. એટલી જ હતી. એટલા માટે હતી કેમ કે, એન્ો નિષ્પક્ષતાથી કામ કરવાની સ્વતંત્રતા હતી.
કોઇપણ તપાસ એજન્સીની નિષ્પક્ષતા અન્ો એની તપાસની ઉષ્કૃષ્ટતા ન્યાયન્ો લઇન્ો તમામ આશ્ર્વાસન થઇ શકે છે જ્યારે તપાસ એજન્સીઓ કોઇ ભેદૃભાવ વગર પ્રભાવી રીતથી કામ કરે તો. પરંતુ અન્ોક વાર લાગ્યું છે કે, સીબીઆઇ તપાસ રાજનીતિક પ્રપંચમાં પડી ગઇ અને કોઇનું ભાગ્ય બનાવવા- બતાડવાના ખેલમાં લાગી ગઈ.
એના પગલે એના કામકાજમાં રાજનીતિક હસ્તક્ષેપન્ો રોકવા માટે સર્વોચ્ચ અદૃાલત્ો ૧૯૯૭માં વ્યવસ્થા આપી કે, સીબીઆઇના પ્રમુખની પસંદૃ એક સમિતિ કરે અન્ો નિયુક્તિ પછી એમના નિર્દૃેશકન્ો ઓછામાં ઓછા બ્ો વર્ષ લગાતાર કરવા દૃેવાય અન્ો એન્ો વચ્ચે હટાવવા પણ નહીં. એ વ્યવસ્થાના માધ્યમે વર્માએ અદૃાલતનો દૃરવાજો ખખડાવ્યો હતો. અદૃાલત્ો પોતાના આદૃેશમાં સરકારના એ આદૃેશન્ો દૃૂર કરી દૃીધોે છે જેના દ્વારા વર્માન્ો જબરજસ્તીથી રજા પર ઉતારી દૃેવાયા હતા.
અદૃાલતનો મત છે કે, વર્માની બાબતમાં નિર્ણય લેવાનો અધિકાર સરકારન્ો નહીં, પણ એ સમિતિનો છે જેણે એમન્ો પસંદૃ કર્યા. એ સમિતિમાં પ્રધાનમંત્રી, સંસદૃમાં વિપક્ષના ત્ોના અન્ો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાાયાધીશ સદૃસ્ય હોય છે. આ એક લોકતાંત્રિક વ્યવસ્થા છે જેનો અનાદૃર કરવા સરકારન્ો ભારે પડ્યો છે. આ સારી વાત છે કે, સરકારી આ સમિતિની બ્ોઠક તરત બોલાવી છે. બ્ોઠકમાં શું થશે? કેવી ચર્ચા થશે. છેવટે ઘીના ઠામમાં ઘી પડશે. વિગ્ોરે પ્રશ્ર્નો પર લોક માનસ ઘેરાયું છે. એ માની લેવું યોગ્ય નથી કે, આ પગલાથી સીબીઆઇમાં એકદૃમ બધુ ઠીક થઇ જશે. તપાસ એજન્સીના ઉપયોગની શક્તિન્ો છોડવી રાજન્ોતાઓ માટે આસાન નહીં હોય.
લોકતાંત્રિક વ્યવસ્થાનાં પણ આપણા રાજન્ોતાઓને સામંતી પરંપરા ભાવે છે અન્ો ત્ોઓ પોતાના અહમ, પોતાની મરજી અન્ો પોતાની રીતોથી સીબીઆઇન્ો સંચાલિત કરવા ઇચ્છે છે પરંતુ તપાસ એજન્સીન્ો તમામ પ્રકારના બહારના દૃબાણોથી બચાવી રાખવી લોકતંત્રની બંધારણ વ્યવસ્થા માટે જરૂરી છે.
આ પ્રક્રિયામાં કોઇ સમજૂતી થઇ શકે નહીં એમ કહેવાય છે. સર્વોચ્ચ અદૃાલત્ો આ એક સંદૃેશો આપ્યો છે. સમય હવે આવી ગયો છે કે, સીબીઆઇન્ો નિષ્પક્ષ બનાવવામાં આવે. આ સંધીય એજન્સી છે જેન્ો ફકત તથ્યોના આધાર પર વગર કોઇ દૃબાણથી પોતાની તપાસ કરી પરિણામો પર પહોંચવું જોઇએ. હમણા એ એજન્સી દિૃલ્હી સ્પ્ોશ્યલ પોલીસ એસ્ટાબ્લિસમેન્ટ એકટ દ્વારા કામ કરે છે. જે આઝાદૃીથી પહેલા બની હતી. હવે સમય આવી ગયો છે કે, સીબીઆઇ માટે કોઇ એવી નવી કાન્ાૂની વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવે જેમાં અપરાધો- અંકુશોના સંદૃર્ભે તથા રાજનીતિક પાસાઓની સમજનો નિચોડ હોય, આવી વ્યવસ્થાનું સ્ાૂચન નવું નથી. કટોકટી કામ પછી ૧૯૭૮માં બન્ોલ એસ.પી. િંસહ આયોગ, જેણે સીબીઆઇ અન્ો આઈબીના કામકાજની સમીક્ષા કરી હતી અન્ો એવી જ ભલામણ કરી હતી.
પંકજ...