નોટબંધી સામે સવાલ

નોટબંધી વિશે તથા ત્ો લાગુ થઇ ત્ો પછીના સળંગ ઘટાક્રમ અત્રે અગાઉ ઘણું કહેવાયું છે, લખાવ્યું છે અન્ો વિસ્ત્ાૃત છપાયું છે. નોટબંધી અન્ો જિએસટી વિશે વ્યાપકપણે પ્રજામાં ભારે હતાશા અન્ો નારાજગી જોવા મળ્યા હતા. નોટબંધીએ જાણે કે રાતોરાત માણસની િંજદૃગીન્ો દૃોડતી કરી દૃીધી હતી. લોકો ત્રસ્ત હતા. ભૂખ્યા અન્ો તરસ્યા બ્ોન્કોની કતારોમાં ઊભા રહેતા હતા અન્ો બ્ોન્કમાં નાણાં મેળવવાની ઘડી આવે ત્યારે જ સ્પષ્ટપણે કહી દૃેવાતું હતું કે, હવે નોટો નથી નવો જથ્થો આવે પછી જ નોટો આપી શકાશે. આ પરિસ્થિતિ એટલી બધી થકવી દૃેનારી દૃુ:ખદૃ હતી કે, નાગરિકો ત્રાહીમામ પોકારી ઉઠયા હતા. ત્ોમની સ્થિતિ સાચે જ દૃયનીય બની રહેતી હતી. ભૂખ તરસ અન્ો પ્ૌસા વગર માણસ મોતન્ો શરણે જતો હોય ત્ોવી સ્થિતિ ઊભી થઇ જતી હતી અન્ો ભારે િંચતા પ્રવર્તતી હતી. ત્ો સમયે નાગરિકોના ચહેરા પર મજબ્ાૂરી અન્ો વિવશતાના ચિન્હો સ્પષ્ટ દૃેખાઇ આવતા હતા. નાગરિકોન્ો એવું લાગતું હતું કે, નોટબંધીના કારણે જીવન ખોડંગાઇ રહૃાું છે અન્ો સ્વતંત્રતાન્ો લકવા લાગી ગયો છે. રાતોરાત પાંચસોની નોટો જૂની થઇ ગઇ હતી. ત્ોન્ો લઇન્ો પારાવાર મૂંઝવણ હતી. બદૃલવા માટેની કવાયત શારીરિક- માનસિક રીત્ો થકવી દૃેનારી હતી. સરકારે એવું કહૃાું કે, ભ્રષ્ટાચાર અન્ો કાળું નાણું અટકાવવા માટે નોટબંધી લાવવી પડી છે. હવે જિએસટીના મુદ્દે બ્ોન્કોન્ો વિશેષ છૂટ અપાશે. કહે છે કે, તમારા ખાતામાં ગમે તટેલા નાણાં હોય, મીનીમમ બ્ોલેન્સ હશે તો પણ સર્વિસ પર જિએસટી લાગશે. અત્યારે ટ્રાફિક નિયમ બનાવશે ત્ાૂટી જતા ઘરે બ્ોઠા મોકલી અપાય છે એ સાચુ, સાથોસાથ એ પણ સાચુ, કે, તમે રોડ સર્વિસ ચાર્જ વસ્ાૂલો છો, ટ્રાફિક નિયમન માટે મેમો ફાડો છો પણ રોડ તો સરખા કરી આપો. રોડ પરનું સમારકામ તો કરાવો. બ્ોન્કોમાં કતારો ઓછી કરો. નાગરિકોનો સમય ઘણો બધો બગાડે છે. નાણા લેનાર અન્ો આપનારન્ો અમુક રકમ આપવાની છૂટ હોય છે, ત્યાં થાકી જવાય ત્ોટલી લાંબી કતારો થાય છે. લોકો થાકે નહીં ત્ો માટે કોઇ કાયદૃો છે ખરો? એમ બૌધ્ધિકો સવાલો કરી રહૃાા છે. નોટબંધીન્ો સરકારનો ખોટો નિર્ણય હતો એમ કહેવામાં હવે નોટબંધીના સમયે દૃેશના પ્રમુખ આર્થિક સલાહકાર (લીઇઓ) રહી ચૂકેલા અરિંવદૃ સુબ્રમણ્યમનું નામ પણ જોડાઇ ગયું છે. એમણે સ્વીકાર કર્યો કે નોટબંધી ના કારણે દૃેશની અર્થ વ્યવસ્થાની રફતાર ધીમી થઇ ગઇ છે. કાળાધન પર નિયંત્રણ, બનાવો નોટોના ચલણન્ો રોકવા અન્ો ભ્રષ્ટાચાર પર લગામ બગાવવાની સાથોસાથ દૃેશન્ો લેણદૃેણના જિડિટલાઇજેશનનું સપનું બનાવીન્ો મોદૃી સરકારે નોટબંધી લાગુ કરી હતી. ભલે સરકાર આજ સુધી નોટબંધીના નુકસાનન્ો સ્વીકારવા ત્ૌયાર ના હોય, પણ ક્યારેક સરકાર જેમ અંગરૂપ લોકો જ નોટબંધીની ખામીઓ ગણાવવા લાગી જાય તો સવાલ ઉઠે એ પણ સ્વાભાવિક છે. અરિંવદૃ સુબ્રહ્મણયમે પોતાના તાજ પુસ્તકના એક પ્રકારમાં લખ્યું છે કે, નોટબંધી એક કડક અન્ો મોડ્રિક ઝટકા સમાન હતી. જેની અસર દૃેશની સાચી જીડીપી વૃધ્ધિ પર થઇ.
એક જ વારમાં દૃેશમાં ચાવી રહેલ ૮૩ ટકા મુદ્દા પરત લેવાઇ ગયા નોટબંધીના પહેલા જ ત્રિમાસિકમાં જીડીપીની સરેરાશ વૃધ્ધિ આઠ ટકા હતી જે નોટબંધી પછી સાત મહીના સરેરાશ ૬.૮ ટકા રહી. એ વાત સાચી છે કે, નોટબંધીનો જે આર્થિક નિર્ણય ૮ નવેમ્બર ૨૦૧૬માં કરાયો ત્યારે પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો એનાથી થયા હતા.
પરંતુ દૃૂરોગામી ફાયદૃાની આશા કરતા દૃેશના કેટલાય સામાન્ય લોકોએ નોટબંધીના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું હોવાનું મનાય છે. સરકારના આ નિર્ણય પર લોકોનો વિશ્ર્વાસ ત્યારે રૂટનો દૃેખાવો જ્યારે રિઝર્વ બ્ોન્ક જ્યારે ઇન્ડિયાના વાર્ષિક રિપોર્ટમાં ખુલાસો થયો કે, ૧૫ લાખ ૪૯ હજાર કરોડ રૂપિયાની નોટ ચલણથી બહાર કરાઇ હતી એનાથી ૧૫ લાખ ૩૧ હજાર કરોડ રૂપિયા પરત બ્ોન્કોમાં જમા થઇ ગયા. એટલે કે, કેવળ ૧૩ હજાર કરોડ રૂપિયાન સિસ્ટમથી બહાર થયા છે. નોટબંધીના સમયે સુબ્રહ્મણીયમ દૃેશના મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર હતા. એ સ્થિતિમાં શું એમ માનવામાં આવે કે, નોટબંધીનો નિર્ણય કરતી વખત્ો સરકારે સુબ્રહ્મણીયમન્ો પણ વિશ્ર્વાસમાં નથી લેવાયા? કે પછી એમના મતન્ો કોરાણે મૂકાયો? આ સવાલ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ પણ કર્યો છે. રાહુલે કહૃાું કે, જો નોટબંધીના ફેંસલાથી અરિંવદૃ સુબ્રહ્મણીયમ અસહમત હતા તો એમણે તત્કાલ રાજીનામું કેમ આપ્યું નહીં? આશ્ર્ચર્યની વાત એ છે કે, ભાજપા અધ્યક્ષ અમિત શાહ એન્ો સુબ્રહ્મણીયમના અંગત વિવાદૃ ગણી પાલવ ખંખેરી રહૃાા છે. હવે સરકાર તરફથી એવી સફાઇ સમયે સમય જરૂર અપાઇ રહી છે કે, નોટબંધીનો ખાસ હેતું આતંકવાદૃન્ો મળનાર મદૃદૃ પર ઘા કરવાનો હતો, અન્ો એમા સફળતા મળી પણ છે. આયકર સત્તાઓની સંખ્યા વધવાની બાબતન્ો પણ સરકારનોટબંધીના ખાતામાં ઉમેરી રહી છે. નોટબંધીનો ફાયદૃો થયો કે નુકશાની એનો જવાબ ફકત હા અથવા નામા આવી શકે નહીં, પરંતુ નોટબંધીના ફેંસલા પછી કડવા અનુભવોમાંથી પસાર થયેલ કોઇપણ સામાન્ય વ્યક્તિ એ આસાનીથી બતાવી શકે છે કે, જે હેતુથી નોટબંધી લાગુ થઇ એનો લોકોન્ો ફાયદૃો થયો નથી ત્ોમ કહેવાય છે. હવે એ વાત પર પણ વિચાર કરવો જોઇએકે, નોટબંધી ખોટી હતી કે, એન્ો લાગુ કરવાની રીત ખોટી હતી. સત્તા પક્ષ ભલે વિપક્ષ પર નોટબંધીન્ો લઇન્ો રાજનીતિ કરવાનો આરોપ લગાવતો રહે છે, એ પણ સાચુ છે કે, સરકાર પોતાની તરફથી પણ દૃેશની જનતાન્ો આ નિર્ણયના ફાયદૃા બતાવવામાં વિફળ રહી છે.